Bilim insanları, tarımda kullanılan kimyasal gübre miktarını azaltabilecek yeni bir yöntem üzerinde çalışıyor. Toprakta yaşayan ve gözle görülemeyen bazı bakterilerin, bitkilerin ihtiyaç duyduğu azotu karşılamada kullanılabileceği belirlendi. Nature dergisinde yayımlanan habere göre bu yöntem, gelecekte çiftçilerin daha az gübre kullanarak ürün yetiştirmesine imkân sağlayabilir.

Bitkilerin azot ihtiyacı bakterilerle karşılanabilir

Buğday, mısır ve diğer tarım ürünlerinin sağlıklı büyüyebilmesi için azot adı verilen besin maddesine ihtiyacı bulunuyor. Havada bol miktarda azot olmasına rağmen birçok bitki bu azotu doğrudan kullanamıyor. Bu nedenle çiftçiler, bitkilerin ihtiyacını karşılamak için toprağa gübre veriyor.

Ancak kimyasal gübrelerin üretimi yüksek miktarda enerji gerektiriyor. Üretim ve kullanım süreçlerinde çevreye zarar verebilen gazlar ortaya çıkabiliyor. Ayrıca gübrenin bir bölümü yağmur sularıyla nehirlere ve göllere taşınarak su kirliliğine yol açabiliyor.

Bilim insanları, bu sorunlara çözüm bulmak amacıyla doğada bulunan bakterilerden yararlanmayı hedefliyor. Bazı bakteriler, havadaki azotu alarak bitkilerin kullanabileceği bir besine dönüştürebiliyor. Soya fasulyesi gibi bazı bitkiler de köklerinde yaşayan bakteriler sayesinde ihtiyaç duydukları azotun bir bölümünü karşılayabiliyor.

Hedef, buğday ve mısırda da kullanılması

Araştırmacılar, bakterilerin bu özelliğinden buğday ve mısır gibi ürünlerde de yararlanmak istiyor. Bu amaçla bakterilerin genetik yapıları üzerinde çalışmalar yürütülüyor. Hedef, bakterilerin havadaki azotu bitkilere daha fazla aktarabilmesini sağlamak.

10 Kasım 2026 tarihinde Nature Biotechnology dergisinde yayımlanan bilimsel değerlendirmede, geliştirilen bakterilerin gelecekte kimyasal azot gübresi ihtiyacının yüzde 50'sine kadar olan bölümünü karşılayabileceği ifade edildi. Ancak bu oran, tarlalarda elde edilmiş kesin bir sonuç değil; bilim insanlarının ulaşmayı hedeflediği olası bir düzeyi gösteriyor.

ABD ve Brezilya'da tarla denemeleri yapılıyor

ABD'de geliştirilen bazı bakteriler küçük mısır tarlalarında denenmeye başlandı. Switch Bioworks adlı şirketin geliştirdiği bakterilerin ABD'de tarla denemeleri için izin aldığı, Brezilya'da da benzer testlerin yapılmasına onay verildiği belirtildi.

Pivot Bio adlı bir başka şirket ise genetik yapısı düzenlenmiş bakteriler içeren ürünlerini ABD'deki geniş tarım alanlarında kullanıyor. Bu ürünler farklı ülkelerde de test ediliyor. Bakterilerin değişik toprak ve hava koşullarında ne kadar başarılı olabileceğine ilişkin araştırmalar ise sürüyor.

Çevresel etkileri de araştırılıyor

Yöntemin yaygınlaşması hâlinde çiftçilerin gübre için yaptığı harcamaların azalması mümkün olabilir. Kimyasal gübre kullanımının düşmesi, gübre üretiminden kaynaklanan gaz salımının ve sulara karışan azot miktarının azaltılmasına da katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte yöntemin yaygınlaşması için aşılması gereken sorunlar bulunuyor. Bakterilerin bitki köklerinde yaşayabilmesi, yeterli miktarda azot üretebilmesi ve farklı tarım alanlarında benzer sonuçlar vermesi gerekiyor. Geliştirilen bakterilerin çevre üzerindeki etkilerinin de incelenmesi önem taşıyor.

Araştırmacılar, yöntemin çiftçiler tarafından daha geniş ölçekte kullanılabilmesi için tarla deneylerinin artırılması gerektiğini belirtiyor. Mevcut çalışmalar, kimyasal gübrelerin tamamen ortadan kalkacağını göstermiyor.