Eğitim-Bir-Sen 2 No’lu Şube Başkanı Ertuğrul Baki, akademisyenlerin yaşadığı sorunları ve yükseköğretim alanındaki çözüm önerilerini kamuoyuyla paylaştı. Akademisyenlerin sorunlarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen ankete farklı unvan ve bilim alanlarından 522 kişinin katıldığını belirten Baki, sonuçları beş ana başlık altında değerlendirdi.

Baki, mevcut akademik sistemde bilimsel yayıncılıktan ekonomik haklara, akademik yükselmeden iş güvencesine kadar çeşitli sorunların bulunduğunu ifade ederek çözüm önerilerini açıkladı.

Bilimsel yayıncılıkta dışa bağımlılık ve yüksek maliyetler

Baki’nin ilk gündem maddesi, bilimsel yayıncılıkta tekelleşme ve dışa bağımlılık oldu. Ankete katılan akademisyenlerin yaklaşık dörtte üçünün mevcut yayın ve akademik teşvik sisteminin bilimsel kaliteyi yeterince desteklemediğini düşündüğünü belirtti.

Dünya genelinde bilimsel yayıncılığın az sayıda büyük şirketin elinde yoğunlaştığını kaydeden Baki, bazı bilim alanlarında beş büyük yayın kuruluşunun makalelerin yarısından fazlasını yayımladığını aktardı. Baki, bu şirketlerin yayıncılık faaliyetlerinden yüksek gelir elde ettiğini, akademisyenlerin ve üniversitelerin ise yayın ve abonelik ücretleri nedeniyle ekonomik yükle karşılaştığını söyledi.

Akademisyenlerin bazı uluslararası dergilerde makale yayımlamak için binlerce dolar ödemek zorunda kaldığını belirten Baki, kimi zaman bu ücretlerin bir aylık maaşı aşabildiğine dikkat çekti. Üniversitelerin de aynı bilimsel yayınlara erişmek için abonelik ücreti ödediğini ifade eden Baki, böylece aynı çalışma için iki kez ödeme yapılan bir sistem oluştuğunu dile getirdi.

Türkiye’nin güçlü bir milli bilimsel yayıncılık ve akademik yayın politikasına ihtiyaç duyduğunu belirten Baki, TÜBİTAK, ULAKBİM, DergiPark ve TR Dizin gibi mevcut altyapıların güçlendirilmesini istedi. Ayrıca ulusal bilimsel dergilerin uluslararası görünürlüğünün artırılması, hakemlik faaliyetlerinin akademik teşvikte daha fazla karşılık bulması ve akademik başarının yalnızca yayın sayısıyla ölçülmemesi gerektiğini vurguladı.

Akademisyenlerin idari ve bürokratik yükü azaltılmalı

İkinci başlıkta üniversitelerde kalite, akreditasyon ve sektör iş birliğini değerlendiren Baki, ankete katılan akademisyenlerin yüzde 86’sının idari ve bürokratik iş yükünün akademik verimliliği olumsuz etkilediğini belirttiğini aktardı.

Akademisyenlerin ders, öğrenci görüşmeleri, bilimsel çalışmalar ve toplumsal faaliyetlerinin yanı sıra yoğun belge ve raporlama süreçleriyle uğraştığını ifade eden Baki, kalite güvencesi ve denetimin gerekli olduğunu ancak bu süreçlerin akademisyenlerin zamanını tüketen bir evrak yüküne dönüşmemesi gerektiğini söyledi.

Akreditasyon süreçlerinin ekonomik boyutuna da dikkat çeken Baki, üniversitelerin değerlendirme kuruluşları, yazılımlar ve denetimler için önemli kaynaklar aktardığını belirtti. Bu harcamaların eğitimin niteliğine sağladığı katkının değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Baki, üniversitelerin gerçek kalitesinin rapor sayısından önce yetiştirdiği mezunların niteliğiyle ölçülmesi gerektiğini ifade etti.

Üniversite ve sektör iş birliğinin güçlendirilmesini de öneren Baki, bu sayede akademik projelerin desteklenebileceğini ve bilimsel çalışmaların uygulamaya dönüştürülebileceğini dile getirdi.

Akademik yükselmede kadro engeli kaldırılmalı

Üçüncü başlık akademik yükselme ve liyakat oldu. Baki, ankete katılan akademisyenlerin yarısından fazlasının kadro planlama ve ilan süreçlerini adil bulmadığını belirtti. Bilimsel yeterliliklerini tamamlayan akademisyenlerin kadro sınırlamaları ve idari süreçler nedeniyle yükselme aşamasında beklemek zorunda kaldığını söyledi.

Akademik yükselmede belirleyici unsurun kadro imkânı değil bilimsel yeterlilik olması gerektiğini savunan Baki, doçentlik ve profesörlük şartlarını sağlayan akademisyenlerin kadro tahsisi ve ilan süreçleri nedeniyle bekletilmemesini istedi.

Baki, kurum dışından yapılacak atamalarda mevcut kadro planlamasının sürdürülebileceğini, ancak üniversitelerin kendi bünyesindeki akademik yükselmelerde gerekli yeterlilikleri sağlayan personelin kadro beklemeksizin üst akademik kadroya atanabilmesini sağlayacak yasal düzenlemelere ihtiyaç olduğunu ifade etti.

Üniversitelerde yönetim değişikliklerinin ardından akademik yükselme ve yeniden atama kriterlerinin değiştirilebildiğini de belirten Baki, bu durumun akademisyenlerin emek ve zaman kaybı yaşamasına neden olabildiğini söyledi. Kriter değişikliklerinde devam eden çalışmaların ve akademisyenlerin haklı beklentilerinin korunması gerektiğini vurguladı.

Ekonomik haklar ve bilimsel araştırma imkânları artırılmalı

Dördüncü başlıkta akademisyenlerin ekonomik koşulları ve araştırma imkânları ele alındı. Baki, ankete katılanların yaklaşık yüzde 89’unun mevcut ekonomik hakların akademik emeğin karşılığını yeterince vermediğini düşündüğünü açıkladı.

Katılımcıların yüzde 79’unun ekonomik kaygıların bilimsel üretimi olumsuz etkilediğini, yine yüzde 79’unun bilimsel kongre ve toplantılara katılım imkânlarını yetersiz bulduğunu belirten Baki, akademisyenlerin ekonomik ve sosyal haklarının iyileştirilmesini istedi.

Aşırı ders yükünün azaltılması, araştırma fonları ve proje desteklerinin artırılması gerektiğini ifade eden Baki, bilimsel faaliyetlere katılım imkânlarının genişletilmesi ve meslek yüksekokullarında görev yapan öğretim elemanlarının akademik gelişim ile lisansüstü danışmanlık olanaklarının güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Akademik özgürlük, iş güvencesi ve aile bütünlüğü

Beşinci ve son başlıkta akademik özgürlük, iş güvencesi, aile bütünlüğü ve mobbing konuları yer aldı. Baki, ankete katılan akademisyenlerin yaklaşık yüzde 65’inin üniversitelerdeki karar alma süreçlerine yeterince katılamadığını düşündüğünü, yüzde 77’sinin ise akademik geleceğe ilişkin belirsizliklerin motivasyonlarını olumsuz etkilediğini belirtti.

Doktor öğretim üyelerinin belirli sürelerle atanması ve araştırma görevlilerinin kadro durumlarının akademik gelecek açısından belirsizlik oluşturduğunu ifade eden Baki, bu grupların iş güvencesi konusunda sorunlar yaşadığını söyledi.

Akademik yükselme, bilimsel çalışmaların değerlendirilmesi ve görev dağılımlarında yaşanabilen keyfi uygulamalar ile mobbing iddialarının çalışma barışını olumsuz etkilediğini belirten Baki, bu iddiaların tarafsız biçimde incelenmesi gerektiğini kaydetti.

Akademisyenlerin aile bütünlüğünü sağlamada da güçlük yaşayabildiğini ifade eden Baki, üniversitelerin nakil taleplerini reddetmesi ve kadro tahsisi ile onay süreçlerinde yaşanan sorunların ailelerin farklı şehirlerde yaşamasına neden olabildiğini söyledi. Baki, akademik personelin iş güvencesinin güçlendirilmesini ve aile birliğine dayalı yer değişikliği taleplerinin kolaylaştırılmasını istedi.

Çözüm önerileri çalıştayda ele alınacak

Ertuğrul Baki, anket sonuçlarının düzenlenmesi planlanan çalıştayda ayrıntılı biçimde değerlendirileceğini açıkladı. Akademisyenlerin katılımıyla belirlenecek çözüm önerilerinin başta Yükseköğretim Kurulu olmak üzere ilgili kurumlarla paylaşılacağını belirten Baki, Eğitim-Bir-Sen 2 No’lu Şube olarak akademisyenlerin sorunlarını gündeme getirmeye ve çözüm üretmeye devam edeceklerini söyledi.