Ünlü tarihçi ve yayıncı Emrah Safa Gürkan, Eskişehir’de gerçekleştirdiği konuşmada Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecinden Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan yaklaşık 200 yıllık dönüşümü anlattı. Cumhuriyet Bayramı öncesinde düzenlenen konuşmada, Türkiye’nin günümüzdeki siyasi, ekonomik ve toplumsal yapısını anlamak için tarihsel gelişmelerin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Osmanlı’nın çağdaşlaşma çabalarının yalnızca Batı kültürünü benimseme isteğiyle açıklanamayacağını belirten Gürkan, bu sürecin devletin ayakta kalması ve toplumun gelişmesi için ortaya çıkan ihtiyaçlarla bağlantılı olduğunu ifade etti. Askerî alanda yaşanan sorunların zamanla eğitim, ekonomi, bürokrasi ve devlet yönetiminde değişimi zorunlu hâle getirdiğini söyledi.
Gürkan, modern bir ordunun yalnızca gelişmiş silahlarla kurulamayacağını, bunun için güçlü bir mali yapı, ulaşım altyapısı, eğitimli personel ve etkili devlet kurumları gerektiğini anlattı. Askerî ihtiyaçlarla başlayan reformların zaman içinde eğitim sisteminin yeniden düzenlenmesine ve devletin toplumla kurduğu ilişkinin değişmesine yol açtığını belirtti.
Eskişehir’in tarihinden de örnek veren Gürkan, demiryolunun kente 1890’lı yıllarda ulaştığını, sanayileşme sürecinin ise özellikle Cumhuriyet döneminde hız kazandığını aktardı. Türkiye’nin Avrupa ile arasındaki gelişmişlik farkını değerlendirirken, uzun savaşların ardından yaşanan kayıplara ve üretim altyapısının yetersizliğine de dikkat çekti.
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin yalnızca siyasi rejimin değişmesi olmadığını vurgulayan Gürkan, geleneksel kurumların yeni dünya koşullarına uyum sağlamakta zorlandığını ifade etti. Modernleşmenin aynı zamanda toplumun düşünce dünyasını, eğitim anlayışını ve devletin sorumluluklarını dönüştürdüğünü belirtti.
Konuşmasında vatandaşlık kavramı ve ortak siyasi kimlik oluşturma konularına da değinen Gürkan, çok uluslu Osmanlı toplumunun farklı toplulukları bir arada tutacak bir siyasi yapı oluşturmakta zorlandığını anlattı. Modern devlet anlayışıyla birlikte eğitim, sağlık, nüfus kayıtları ve ekonomik üretim gibi alanlarda devletin sorumluluklarının genişlediğini kaydetti.
Cumhuriyet’in kuruluşunu anlamak için uzun tarihsel sürecin incelenmesi gerektiğini belirten Emrah Safa Gürkan, Osmanlı döneminde başlayan değişimlerin Cumhuriyet’e uzanan yolu hazırladığını ifade etti. Gürkan, askerî reformlar, eğitimdeki gelişmeler, bürokrasinin dönüşümü ve siyasi düşüncedeki değişimlerin birbirini etkileyerek büyük bir toplumsal dönüşüm oluşturduğunu dile getirdi.
